Outsiderzy. Czego pacjenci neurologa nauczyli go o mózgu

„Outsiderzy” Masuda Husaina to ciekawa publikacja popularnonaukowa napisana przez światowej klasy profesora neurologii. To książka, która nie tylko przybliża funkcjonowanie ludzkiego mózgu i związanych z nim zaburzeń, ale przede wszystkim przypomina, że za każdą diagnozą stoi człowiek z własną historią, emocjami i tożsamością.

Autor przedstawia siedem prawdziwych historii pacjentów zmagających się z różnorodnymi schorzeniami neurologicznymi. Poznajemy między innymi trzydziestoparolatka po udarze cierpiącego na niewyjaśnioną apatię, mężczyznę z trudnościami w wysławianiu się, kobietę z postępującymi problemami pamięci, pacjenta doświadczającego halucynacji wzrokowych, osobę z poważnymi zaburzeniami orientacji przestrzennej, kobietę, której osobowość zmieniła się diametralnie wskutek choroby, oraz młodą Polkę z zaburzeniami świadomości własnych kończyn. Każdy z tych przypadków pokazuje, jak uszkodzenie określonych struktur mózgu wpływa na zachowanie, relacje z bliskimi i codzienne funkcjonowanie.

Husain szczegółowo opisuje przebieg chorób, objawy, proces diagnostyczny i podejmowane leczenie. Nie unika pytań, na które współczesna neurologia wciąż szuka odpowiedzi. W przystępny sposób wyjaśnia zagadnienia tj.: pamięć epizodyczna i semantyczna, pamięć krótkotrwała, zespół zaniedbywania przestrzennego, apraksja, konfabulacje, halucynacje wzrokowe, myślenie paranoiczne, zaburzenia funkcji wykonawczych, uwaga selektywna czy fuga dysocjacyjna. Dzięki licznym przykładom nawet bardziej złożone pojęcia stają się zrozumiałe.

Jednym z najciekawszych motywów książki jest pytanie: „Co sprawia, że jesteśmy tym, kim jesteśmy?”. Autor rozważa je zarówno z perspektywy neurologii, jak i filozofii, odwołując się do myślicieli zajmujących się pojęciem „ja”.

Husain wplata w narrację elementy własnej biografii, skupiając się na swoim pochodzeniu. Często porusza temat mniejszości, migrantów i potrzeby przynależności, zestawiając społeczne wykluczenie z doświadczeniami pacjentów neurologicznych. Historie opisanych osób opowiadają nie tylko o chorobie, lecz także o stracie, samotności, utracie więzi, ostracyzmie i wyzwaniach codziennego życia. Jednocześnie autor pokazuje rozwój neurologii i nowe metody leczenia, które dają chorym realną nadzieję.

Dużym atutem książki są rysunki ilustrujące omawiane zagadnienia, opisy eksperymentów oraz odwołania do badań innych naukowców. Wszystko to sprawia, że publikacja ma solidne podstawy naukowe, a jednocześnie pozostaje przystępna dla czytelnika niezwiązanego z medycyną.

„Outsiderzy” to książka, która uczy empatii i pozwala lepiej zrozumieć zarówno działanie ludzkiego mózgu, jak i ludzi dotkniętych chorobami neurologicznymi. Z zainteresowaniem śledziłam opisy pracy neurologa, procesu poszukiwania diagnozy oraz nowych możliwości, jakie współczesna nauka oferuje pacjentom. To wartościowa lektura dla wszystkich zainteresowanych neurologią, psychologią i pytaniem o to, czym właściwie jest ludzka tożsamość.

Medycyna na obecną chwilę nie jest nam obca, ale metody leczenia sprawiają, że tak chętnie zagłębiamy się w dodatkową wiedzę o nich. Częściej doświadczamy jej od strony praktycznej.

Jak tym razem odnajdziemy drogę w odkrywaniu właściwego dotarcia do niej wiedzą tylko pacjenci mający z nią do czynienia bezpośrednio, czy będą na tyle cierpliwi, aby przetrwać ten trudny czas, czy wnętrze ich mózgu będzie na tyle silne w zmaganiu się z chorobą mózgu? Musimy wspólnie przebyć tę niezbyt przyjemną trasę z doktorem Masudem Husainem, autorem książki należącej do gatunku literackiego reportaż pt. „Outsiderzy. Czego pacjenci neurologa nauczyli go o mózgu”.

Podoba mi się to, że na samym wstępie autor wyjaśnia, czym jest dla niego przynależność do społeczności, co to znaczy, jak się czują osoby będące tytułowymi outsiderami, co ma wpływ na to. Przybliża większą wiedzę na temat pochodzenia, nieakceptacji z powodu czarnego koloru skóry, kiedy nastąpił moment zainteresowania medycyną, a szczególnie układem nerwowym. Być może to spowoduje, że znajdziemy odpowiedź na pytanie, dlaczego zdecydował się napisać książkę.

Uważam, że zagadnienia tematyczne związane bezpośrednio z neurologią i pokrewnymi jej gałęziami pojęciowymi nie zawsze spotykają się w społeczeństwie z akceptacją. Dla osób chorujących neurologicznie są to nieprzyjemne chwile, bo czują się niezrozumiani i nie wiedzą, jak mają rozmawiać i z kim o ich chorobie, z którą zmagają się niezależnie od wieku.

Gdy przeczytałam pierwszy rozdział „Mały cud”, pojawiło się u mnie mocne wzruszenie. Opisany przypadek Davida powracającego do pracy po przebytym udarze uświadamia, jak bardzo potrzebuje on wsparcia medycznego każdego rodzaju, pomimo tego, że jego stan zdrowia był mu zupełnie obojętny. Nie myślał o tym, co było tego przyczyną. Zawsze istnieje cień nadziei, że choroba zniknie, ale czy tak się stało, należy się o tym przekonać, poznając go.

Gdy przypatrujemy się z boku podejściu zawodowemu autora, to nie jest mu obcy stan zdrowia pacjenta po zetknięciu się z nim podczas przeprowadzonej pierwszej rozmowy. Nie ucieka od niego, gdyż potrafi on dokładnie analizować go, a dyskretnie ocenia wygląd zewnętrzny, nie mówiąc o nim tak od razu. To dobrze o nim świadczy, że nie ujawnia mu tego.

Autor umiejętnie korzysta z literatury przedmiotu zawodowego.

W książce zostały dokładnie wykonane ilustracje przedstawiające miejsca bólowe pacjentów.

Jak bardzo zaskoczą nas opisane sytuacje zdrowotne pacjentów, czy ich umysł jest otwarty na możliwość podjęcia próby wyleczenia, aby uzyskać spodziewany przez autora – doktora oczekiwany efekt pomimo ich cierpienia w skryciu? Warto odkryć te tajemnice neurologiczne i po części psychologiczne, które są im znane na co dzień. O tym warto przeczytać.

" [...] Twój mózg tworzy ciebie. Nieważne, skąd pochodzisz, jakie jest twoje obecne lub dawne miejsce zamieszkania, jakim językiem mówisz, jaki masz kolor skóry — to mózgowi zawdzięczasz swoją tożsamość [...]"

"Outsiderzy" autorstwa profesora Masuda Husaina to niezwykle ciekawa książka dotycząca mózgu. Autor — świetny neurolog — na podstawie kilku przypadków pokazuje nam choroby mózgu, które również nas mogą spotkać. Najpierw przedstawia nam objawy danej choroby. Później pokazuje nam obserwacje i jak odkrył, na co dany pacjent zachorował. Na koniec dowiadujemy się, jak się czuje dany chory po leczeniu. Świetne jest również to, że Masud Husain cofa się w czasie i przedstawia nam pierwszego pacjenta danej choroby i jego odkrywcę, od którego wzięła się jej nazwa. To mi się bardzo podobało. Jestem wdzięczna autorowi, że zamieścił tutaj rysunki mózgów i zaznaczył na nich, która część odpowiada za daną chorobę.

Ta książka uświadomiła mi, jak mało wiemy o mózgu i jego wpływie na życie. Póki działa poprawnie, nie interesujemy się nim. A tak naprawdę powinniśmy o niego dbać. Jest najważniejszym organem w naszym ciele. To od niego zależy między innymi, jak się zachowujemy, czy widzimy swoje kończyny, czy pamiętamy, co było kilkanaście lat temu i sekundę temu.

Poznacie tutaj różnych chorych. Między innymi Annę z Polski, która wraz ze swoimi rodzicami wyemigrowała do Anglii. Jej przypadek mnie mocno poruszył. Doświadczyła rasizmu, który na zawsze zmienił jej życie i mogę śmiało powiedzieć, że miał stuprocentowy wpływ na jej chorobę. Jaki miała problem z mózgiem? Bardzo poważny, który utrudniał jej codzienne funkcjonowanie. Zachęcam was do poznania jej historii.

Autor uświadomił mnie również, że chorób mózgu nie można bagatelizować. Jeżeli widzicie, że wasi bliscy od jakiegoś czasu dziwnie się zachowują, np. nie pamiętają tego, co robili przed chwilą, nie widzą, któreś ze stron, są nerwowi, przeklinają, gdy normalnie byli jak anioły, wyglądają jak pijani, chociaż nic nie pili, to sygnał dla was, że dzieje się z nimi coś nie tak. W takich przypadkach warto nie bagatelizować objawów, nie zostawiać ich bez opieki, tylko udać się z nimi do neurologa. Dzięki temu poprawi się ich jakość życia i kto wie, może wrócą do dawnych siebie.

Pamiętajcie: obserwacja i reakcja, a nie obraza i bierność.

Tę książkę, dla własnego dobra, powinien przeczytać każdy człowiek, któremu zależy na zdrowiu swoim i najbliższych.

Mam nadzieję, że autor napisze kolejną książkę, prezentując w niej inne choroby mózgu, o których jeszcze nie słyszeliśmy.

"Outsiderzy" Masuda Husaina to wciągająca lektura, którą nie tak łatwo odłożyć. Po przeczytaniu jej treść na długo pozostaje w głowach. Chyba o to chodziło autorowi. Nie dziwię się, że w 2025 roku ta książka była najlepszą książką naukową i zdobyła nagrodę Trivedi Science Book Prize, przyznaną przez Royal Society.

Bardzo osobista książka – naukowiec pomiędzy historiami pacjentów, opisuje, jak trudno było mu się zaadaptować, jako imigrantowi, w angielskim społeczeństwie. Autor tłumaczy jak działa mózg, lecz zwraca również uwagę na to, że od jego poprawnego (normalnego) funkcjonowania zależy życie każdego z nas. Na podstawie siedmiu historii, opisujących konkretne przypadki chorobowe, wyjaśnione zostanie na czym polega praca różnych fragmentów tego organu. Czytelnik dowie się, że znaczenie ma nie tylko samo uszkodzenie mózgu, lecz to w jakim środowisku żyje chory i jacy ludzie go otaczają. Historia Anny, która doznała w młodości urazu głowy na skutek pobicia przez grupę nacjonalistów, jest dobrym przykładem. Kobieta bała się kolejnych zabiegów, pomimo tego, że kiepski stan zdrowia bardzo utrudniał jej funkcjonowanie. Obawiała się ze względu na złe wspomnienia. Podobnie sprawa wyglądała z Wahidem. Nie chciał przyznać się do omamów wzrokowych, aby środowisko go nie odtrąciło, aby nie uznano go za szalonego. Neurolog pokazuje, jak ważna w trakcie leczenia pacjenta jest współpraca z jego najbliższymi. Niejednokrotnie stanowią klucz do powrotu do zdrowia. Bardzo interesująca pozycja i to na wielu płaszczyznach. Naukowej, ponieważ wzbogaca wiedzę czytelnika, korzystając ze zrozumiałego języka, socjologicznej – zwraca uwagę na istotne elementy życia społecznego, a także kulturoznawczej, gdy podkreśla elementy charakterystyczne dla danego środowiska. Polecam.