Pan Róża

Kobiety od dawna znajdują szczególną przyjemność w lekturze erotyków, choć najczęściej zachowują tę fascynację dla siebie. W takich książkach odnajdują bowiem nie tanią prowokację, lecz obietnicę spełnienia pragnień skrywanych głęboko, tych, o których nie wypada mówić głośno ani przy kawie, ani nawet w najbardziej zaufanym gronie. Literatura tego rodzaju bywa dla nich bezpieczną przestrzenią w której spełniają swoje marzenia, projekcją tęsknot i emocji, których codzienność nie zawsze potrafi udźwignąć. W ten właśnie nurt doskonale wpisuje się „Pan Róża” Pauli Er – powieść, która aspiruje do czegoś więcej niż tylko chwilowego pobudzenia zmysłów, która jest nie tyle erotykiem, co o erotyce opowiada.

Poznajemy Agnieszkę, niemal czterdziestoletnią kobietę, która jest zmuszona zaczynać swoje życie od nowa. Mąż zostawił ją po długoletnim związku dla młodszej kobiety, swojej studentki, a na dodatek spodziewają się dziecka. Co prawda już od lat Alek i Agnieszka żyli właściwie obok siebie, ona pochłonięta książkami które pisała, on zajęty pracą na uczelni i szkoleniami. Jednak nagłe zakończenie związku i fakt, że przez wiele miesięcy ją okłamywał, są bolesne. Szczególnie, że rozstanie wiąże się też z opuszczeniem ich wspólnego domu. W tej sytuacji z pomocą przychodzi przyjaciółka Agnieszki, która udostępnia jej mieszkanie po swojej babci.

Ten nowy początek w osobistym życiu zbiega się też z nowym początkiem, jeśli chodzi o sytuację zawodową. Dotąd bowiem Agnieszka pisała thrillery, horrory i kryminały, teraz zaś stoi przed prawdziwym wyzwaniem – w celu podniesienia sprzedaży napisać ma ... erotyk. Mimo początkowych trudności, niespodziewanie z pomocą przychodzi Agnieszce tajemniczy sąsiad, którego spotkania z licznymi kobietami pisarka namiętnie podgląda przez wizjer.

Autorka sięga po konwencję romansu podszytego erotyzmem, ale czyni to w sposób, który opiera się na opowieści o relacji dwojga ludzi niosących na swoich barkach bagaż doświadczeń i traum. W centrum narracji nie stoi sama cielesność, lecz napięcie emocjonalne, stopniowo budowane spojrzeniami, niedopowiedzeniami i gestami. Tytułowy Pan Róża nie jest jedynie obiektem pożądania – to figura mężczyzny enigmatycznego, noszącego w sobie zarówno siłę, jak i kruchość, co odsyła do klasycznego literackiego archetypu bohatera, którego tajemnica przyciąga bardziej niż jego fizyczna obecność.

Paula Er prowadzi czytelnika spokojnym rytmem narracji. Zamiast epatować dosłownością, wybiera sugestię i atmosferę. Erotyzm w „Panu Róży” rodzi się z nastroju, z ciszy pomiędzy słowami, z oczekiwania, które bywa bardziej elektryzujące niż spełnienie. Warstwa językowa powieści jest poprawna, momentami poetycka, choć niepozbawiona prostoty. Autorka nie sili się na formalne eksperymenty, co dla jednych może być wadą, dla innych zaletą. Ta oszczędność środków sprawia, że książkę czyta się płynnie, niemal jednym tchem. W tle relacji miłosnej pojawiają się refleksje o samotności, potrzebie bliskości i lęku przed odsłonięciem prawdziwego „ja”, szczególnie, że w przypadku głównego bohatera ciągną się za nim bolesne momenty z przeszłości, z którą nie potrafi się pogodzić.

„Pan Róża” nie jest książką, która pretenduje do miana wielkiej literatury, ale też nie udaje, że nią jest. To uczciwa propozycja dla czytelniczek poszukujących historii, w której erotyzm idzie w parze z emocjami, a fantazja nie zostaje oderwana od psychologicznej wiarygodności. Paula Er zdaje się rozumieć, że prawdziwa siła takich opowieści tkwi nie w skandalu, lecz w umiejętnym dotknięciu tego, co w człowieku najbardziej intymne, poruszeniu czułej struny w duszy, przypomnieniu o tęsknotach, ale też obawach.

W tradycyjnym rozumieniu roli literatury – jako lustra ludzkich pragnień i lęków – powieść ta spełnia swoje zadanie. Pozwala bezpiecznie zajrzeć w głąb marzeń, nie burząc przy tym porządku świata. Być może właśnie dlatego „Pan Róża” znajdzie z pewnością swoich wiernych czytelników: oferuje bowiem ucieczkę, ale osadzoną w znanych z codzienności schematach, które - być może – portretują i nasze życie.