Podręcznik dla inkwizytorów

Polifoniczna, rezonująca w Naszym wnętrzu na długo po jej lekturze, wymagająca skupienia i uwagi - taka jest kolejna już powieść Antonio Lobo Antunesa pt. „Podręcznik dla inkwizytorów”, wydana w Polsce nakładem Oficyny Literackiej Noir sur Blanc, w godnym wszelkich pochwał przekładzie autorstwa Wojciecha Charchalisa.

Francisco, minister u boku Salazara to człowiek wywindowany przez polityczne machinacje, które, jak wiadomo, do trwałych nie należą. Koleje jego życia poznawane z różnych perspektyw i oczami rozmaitych bohaterów, dają wielowymiarowy obraz potęgi władzy i jej destrukcyjnego wpływu na człowieka.

Wyśmienicie poprowadzony wątek polityczny to nie jedyny interesujący aspekt tej wielogłosowej opowieści. Równie ciekawe wydają się kwestie związane z życiem prywatnym samego ministra i jego rodziny. Nie brak tu zdrad w wymiarze dosłownym i symbolicznym, niechcianego potomstwa, bolesnych rozstań, drwin i ośmieszania postaci uznawanych za najsłabsze ogniwa familii. Te najbardziej ponure sekrety rodzinne, wychodzą na światło dzienne w najmniej oczekiwanym momencie i przysparzają nie tylko samemu zainteresowanemu, ale również czytelnikowi niemało kłopotu. Czasem nici międzyludzkich powiązań wydają się tak poplątane, że ich rozwikłanie staje się nie lada wyzwaniem dla odbiorców poszukujących gotowych odpowiedzi.

Antunes to pisarz, którego styl można kochać lub nienawidzić. Niezależnie od nastawienia, trzeba mu oddać jednak, że narrację konstruuje jak mało kto. Nieustanne echa wypowiedzi i myśli bohaterów do znudzenia powielane na kartach powieści, oddają ducha tego, co dzieje się we wnętrzu prezentowanych postaci i wykraczają daleko poza warstwę fabularną tej bądź co bądź burzliwej historii. Dla jednych może to być wada, dla mnie zaś największa zaleta tej wspaniałej prozy.

Tych, którzy czytali wcześniej „Chwałę Portugalii” i mają już pewne rozeznanie w prozie jej autora, „Podręcznik dla inkwizytorów” zachwyci i pochłonie bez reszty. Pozostali zaś powinni jak najprędzej nadrobić zaległości i odrobić lekcję z portugalskiej literatury współczesnej, bo zdecydowanie jest tego warta.

„Podręcznik dla inkwizytorów”, to literacka przestroga, przypominająca, że władza absolutna deprawuje, a jej blizny potrafią przypominać o sobie przez pokolenia.

Główny bohater to wysoki rangą dostojnik państwowy, minister ceniący się nawet przez samego Salazara jest symbolem brutalności dyktatury. Jego biografia, ukazana jako zbiór wspomnień ukazuje mechanizmy władzy, która nie tylko niszczyła ofiary, ale też po części samą siebie. Autor pokazał mi, jak wieloletnie rządy, oparte na strachu, przemocy i upokarzaniu, pozostawiły piętno na społeczeństwie. Książka portretuje upadek człowieka, który nie potrafił porzucić dawnej chwały, pomimo tego, że utracone zostały wszystkie atrybuty władzy.

Ta historia jest niezwykle barwna i to nie tylko za sprawą fabuły, ale również za sprawą metafor, wielu retrospekcji i niezwykłych aluzji literackich, które niejednokrotnie wymagały pełnego oddania się lekturze, że nie stracić jakże ważnych niuansów.?

Z pozoru ta książka w natłoku wspomnień wydaję się chaotyczna, jednak dopiero gdy oddałam jej należytą ilość skupienia, widziałam i rozumiałam znacznie więcej, niż z pozoru mi się wydawało. To nie jest książka łatwa, ale przy odpowiednim nastawieniu książka rekompensuje każdą poświęconą jej minutę.

„Podręcznik dla inkwizytorów” to przede wszystkim portretowanie destrukcyjnego wpływu władzy. Antunes, analizując losy swojego bohatera, ukazuje, jak mechanizmy opresji i brutalność dyktatury zakorzenione społecznie nie ustają wraz z upadkiem reżimu. Wspomnienia z czasów Salazara nadal budzą lęk i paranoję zarówno u ofiar, jak i u sprawców. Książka zmusiła mnie do przemyśleń na temat granic moralności i o tym, jak łatwo człowiek może zostać narzędziem systemu, który go wypacza i moralnie wichruje.

Ta książka w klarowny obnażyła patologiczny wpływ władzy i nie tylko rozlicza się z brutalną historią, ale także pokazuje, że mechanizmy władzy, chociaż zmieniają się jej formy, to zawsze pozostawiają trwały ślad w ludzkiej świadomości.