Obywatel X

Czy jeden zły czyn usprawiedliwia kolejne, jeśli służą przetrwaniu? “Obywatel X” Mariusza Gadomskiego to mroczna podróż do powojennego Lublina, gdzie na każdym kroku czai się takie właśnie pytanie. To nie jest zwykły kryminał – to literacki wehikuł czasu, który przeniósł mnie do miasta pełnego traumy, niepewności i moralnych półcieni.

Od pierwszej strony czułam ciężar epoki. Autor niezwykle plastycznie oddaje atmosferę Lublina tuż po wojnie: miasto to nie jest jedynie scenerią, ale pełnoprawnym bohaterem, które żyje, oddycha i kryje mroczne sekrety. Czułam wszechobecny strach, biedę, ale i iskierki nadziei ludzi, którzy próbują pozbierać się z ruin. Ten klimat jest tak gęsty, że niemal fizycznie wyczuwalny.

Intryga jest genialnie przemyślana. Tajemniczy przybysz, by zacząć nowe życie, popełnia morderstwo i kradnie tożsamość ofiary. Wydawałoby się, że to koniec – on znika w tłumie. Ale demony przeszłości nie dają o sobie zapomnieć, zmuszając go do kolejnych, coraz bardziej desperackich czynów. Najciekawsze jest to, że śledziłam go niemal od początku, a mimo to pozostaje on zagadką. Próbowałam go zrozumieć, a autor mistrzowsko balansuje, nie pozwalając ani go do końca potępić, ani w pełni usprawiedliwić.

Dwie postacie stoją tu naprzeciw siebie, a każda jest tragiczna na swój sposób. “Obywatel X” (antagonista) to nie jednowymiarowy zły człowiek. To postać osaczona, zmuszona do okrucieństwa przez okoliczności i własną przeszłość. Jego walka o przetrwanie i zachowanie pozorów buduje niemal fizyczne napięcie. Major Świst (protagonista) to milicjant z zasadami w systemie, który zasad nie uznaje. Jego inteligencja i uczciwość wyrastają ponad przeciętność, co izoluje go od kolegów. Jego pościg za X-em to mozolne, trwające lata śledztwo, pojedynki intelektów i składanie w całość drobnych puzzli.

Relacja między nimi to kręgosłup powieści – długofalowy, psychologiczny pojedynek, w którym nie ma łatwych odpowiedzi.

Mariusz Gadomski pisze płynnie i sugestywnie. Nie przytłacza nadmiarem opw, ale każdym zdaniem buduje atmosferę niepokoju. Tempo jest dobrze wyważone. To nie jest pogoń pełna strzelanin, ale stopniowe, nieubłagane napinanie spirali napięcia, które świetnie współgra z powojennym tempem życia.

Dla kogo jest “Obywatel X”?

Ta książka spodoba się Tobie, jeśli:

Szukasz kryminału z duszą, gdzie śledztwo jest pretekstem do głębszej refleksji.

Uwielbiasz historyczne realia i klimat, który wciąga bez reszty.

Cenisz złożonych, moralnie ambiwalentnych bohaterów.

Lubisz gdy miasto w książce jest żywym organizmem, a nie tylko tłem.

Szukasz polskiego kryminału retro na wysokim poziomie.

Może nie być dla Ciebie, jeśli oczekujesz:

Szybkiej, dynamicznej akcji typu thriller sensacyjny.

Czarno-białego podziału na dobrych i złych.

“Obywatel X” to dojrzała, klimatyczna i inteligentna powieść. Mariusz Gadomski nie tylko snuje wciągającą historię kryminalną, ale też zmusza do myślenia o naturze winy, tożsamości i cenie, jaką płaci się za nowy początek. To książka, która zostaje w głowie na długo po odłożeniu.

Moja ocena: 8/10

BRUNETTE BOOKS

Do powojennego Lublina przybywa tajemniczy mężczyzna. Mówi, że jest przybyłym z Lwowa Stefanem Doroniem. Samotna ciotka wita go z ogromną radością. Przybysz ukrywa jednak pewną tajemnicę. Zabił on Doronia i przejął jego tożsamość. Co go do tego skłoniło?

„Obywatel X” to barwna kronika lat pięćdziesiątych. W Lublinie powstaje fabryka FSC, która przyciąga nowych pracowników z różnych terenów Polski, powoli buduje się mieszkania dla obecnych i nowoprzybyłych obywateli, komunizm dławi ciężkim butem wszystkich, którzy stawiają mu opór.

Stefan Doroń to szemrana osobowość. Sprawia dobre wrażenie, zdobywa życzliwość ludzi, ale głęboko skrywa swoją dziką, brutalną naturę. Nikt nie wie kim jest naprawdę, skąd przybył i co ukrywa. Bez skrupułów usuwa ze swojej drogi każdego, kto stanowi dla niego zagrożenie.

Mariusz Gadomski najeżył swą powieść licznymi pobocznymi wątkami oraz bohaterami. Niestety w tym gąszczu zgubiła się akcja. Przez to powieść straciła na dynamice. Jej wielkimi plusami są plastyczne opisy tamtych czasów oraz dobrze skonstruowany główny bohater, który przez całą powieść podgrzewa nasze zainteresowanie.

Podsumowując: „Obywatel X” to świetny, nieco jednak powolny, retro kryminał ze współczesnym pazurem.