Pieśń zbuntowanych serc

Indie mogą zachwycić, ale też przerazić. Przekonałam się o tym około dziesięciu lat temu, kiedy podróżowałam po tym kraju z plecakiem. Widziałam ten ogromny kontrast pomiędzy przepychem a biedą slumsów, pomiędzy przepięknymi pałacami a ludźmi śpiącymi na chodnikach Bombaju. Wdychałam duszące spaliny, lawirując w hałasie i zgiełku zatłoczonych ulic, by za moment zachwycać się smakami ich ulicznej kuchni.

Jednak jako turyści często nie dostrzegamy tego, co skrywa się pod powierzchnią. Bo choć byłam świadkiem, jak wyrzucone przez rodziny wdowy prosiły na ulicach o jałmużnę, a panie z uprzywilejowanych kast podróżowały w lektykach, nie byłam świadoma ogromu ograniczeń i przemocy, jakich doświadczają w tym kraju kobiety.

„Pieśń zbuntowanych serc” Thrity Umrigar jest wstrząsającym świadectwem niewyobrażalnego okrucieństwa, brutalności i niesprawiedliwości, jakie spadają na kobiety za postępowanie niezgodne z narzuconymi przez patriarchat zasadami. Historia Meeny, która wybrała miłość do Abdula, muzułmanina, po prostu rozdziera serce. On umiera w płomieniach, ona, będąc w ciąży, zostaje oszpecona na całe życie. Nie sposób ogarnąć umysłem, że tego bestialstwa doświadczyli z rąk własnej rodziny, bezlitośnie zasłaniającej się zhańbionym honorem.

Tę porażającą historię poznajemy z relacji Smity, dziennikarki indyjskiego pochodzenia mieszkającej od dwudziestu lat w Stanach, której rodzina została zmuszona do opuszczenia Bombaju. Kobiety, która po tym, co wydarzyło się w jej dzieciństwie, nie zamierzała już nigdy postawić stopy w Indiach. A jednak splot okoliczności sprawia, że przylatuje i zgadza się dokończyć pracę nad poruszającym reportażem, opisującym próbę dochodzenia przed sądem sprawiedliwości za niewyobrażalne krzywdy wyrządzone Meenie przez jej braci.

To historia pełna kontrastów, jak same Indie. W której ogromowi miłości, dla której warto zginąć, przeciwstawione zostaje fanatyczne bestialstwo w imię absurdalnych zasad. W której relację Smity przeplatają wyznania Meeny, stopniowo odkrywające przed nami potworność tego, czego doświadczyła. W której w końcu to, co miało być jedynie reportażem, zmienia się w skazaną na porażkę walkę z uprzedzeniami, męskim szowinizmem, wszechobecną korupcją i systemem chroniącym sprawców, a nie ofiary⌠Zmienia się w walkę o życie Meeny i jej córeczki.

Smita wraz z Mohanem, jej przewodnikiem, walczy nie tylko o nie, ale i o siebie. Próbuje uporać się z własnymi demonami, które zamroziła, wyjeżdżając z Indii, a które teraz podnoszą łby. Jako dziennikarka ma wrażenie, „że historia świata jest zapisana kobiecą krwią” i że „w każdym kraju kobiety były wykorzystywane, izolowane, uciszane, więzione, kontrolowane, karane i zabijane”. Czy jej głos ma szansę cokolwiek zmienić? I czego nauczą się z Mohanem o Indiach od siebie nawzajem?

Wspomniałam, że Indie mogą zachwycić, ale i przerazić. Nie spodziewałam się jednak, jak mocno ta lektura spotęguje to drugie uczucie. „Pieśń zbuntowanych serc” dosłownie rozerwała mi duszę. Zostawiła z gulą w gardle, łzami pod powiekami i bezsilnym sprzeciwem wobec niesprawiedliwości, z jaką wciąż mierzą się kobiety. To nie jest książka, którą odłożycie na półkę i po prostu o niej zapomnicie. Ona wstrząśnie Wami i obudzi najgłębsze emocje. Ale choć boli, to musicie ją przeczytać. Po stokroć warto.

Dziennikarka Smita Agarwal, Amerykanka indyjskiego pochodzenia, wraca do Indii, choć przyrzekła sobie, że nigdy już nie postawi nogi na tej ziemi. Jednak na prośbę koleżanki z redakcji podejmuje się napisania reportażu o Meenie - kobiecie brutalnie ukaranej przez braci za małżeństwo międzywyznaniowe. W tej niełatwej misji towarzyszy jej Mohan – Bombajczyk, który dla Smity jest swego rodzaju pomostem łączącym ją z tym, co amerykańskie, a tym, o czym Smita chce zapomnieć.

Chociaż główną bohaterką powieści jest Smita, to jednak postać Meeny wydaje się tutaj ważniejsza. To ona i jej osobista tragedia są punktem centralnym powieści i powodem, dla którego Smita przyjeżdża do Bombaju i staje do konfrontacji także z własną przeszłością i trudnymi wspomnieniami.

Thrity Umrigar odkrywa kobiecą stronę Indii. Historią Meeny pokazuje ogrom okrucieństwa i przemocy wobec kobiet, rażącą mizoginię, szowinizm i skostniały, pełen kastowości i uprzedzeń religijnych kraj. Kraj, którym rządzi patriarchat hołdujący głęboko zakorzenionym, złym zwyczajom i kultura pełna złowrogiej nienawiści. Surowa, zaściankowa tradycja przegrywa z człowieczeństwem i zdrowym rozsądkiem. Postawa Meeny, choć nie przysparza jej popleczników, jest pokazem heroicznej, ale samotniczej walki z przestarzałymi i nieludzkimi zasadami, jest sprzeciwem wobec przemocy i czytelnym znakiem dla innych kobiet o tym, że nie musi tak być… To walka o sprawiedliwość, dobre imię i własny los.

Pieśń zbuntowanych serc to nie tylko powieść o miłości, uprzedzeniach, poświęceniu i walce o prawdę. To książka głęboko poruszająca tragedią kobiet, ale także budująca ich siłą do walki o możliwość samostanowienia, wyrwania się z konserwatywnych reguł i poddania wobec mężczyzn, posiadania własnego głosu i prawa do miłości, która wymyka się z rygorystycznych granic religii i pochodzenia społecznego.

Autorka przepięknie pokazuje też Indie. Pulsujący życiem, głośny, duszny i lepki Bombaj, pachnący słońcem, przyprawami i mango, w kontrze do małych, zacofanych wiosek, w których starodawna tradycja i zwyczaje wciąż wyznaczają rytm życia mieszkańców. Zderzenie dwóch światów, jakby cywilizacja nadal nie wszędzie dotarła... I są też myśli i wspomnienia Smity, która mimo wewnętrznego sprzeciwu poddaje się tej dziwnej, zawłaszczającej atmosferze kraju swojego urodzenia. Choć kocha amerykańską wolność i swoje życie tam, zaczyna tęsknić za tym, co utraciła… Mohan walnie się do tego przyczynia.

Piękna, choć przepełniona niewyobrażalnym smutkiem i tragedią Meeny powieść. Są tu takie momenty, że dobrze mieć pod ręką pudełko chusteczek...