Czarne góry

Są autorzy, których każda książka zasługuje na miano dzieła literackiego. W moim odczuciu takim wyjątkowym pisarzem tworzącym z rozmachem wykraczające poza ramy gatunku, wielowątkowe, piękne powieści jest Dan Simmons, który niezależnie do tego czy idzie w horror, powieść historyczną, science-fiction, czy kryminał czyni to fenomenalnie.

W tym roku z przyjemnością pochłonęłam już dwa tomiszcza spod pióra Autora – „Trupią otuchę” i „Piąty kier” – w obłędnych wydaniach od Wydawnictwa Vesper, a dziś przyszedł czas na trzeci. „Czarne góry” to powieść historyczna sięgająca końca XIX i początku XX wieku w Ameryce. Czasy krwawych walk pomiędzy osadnikami i rdzennymi mieszkańcami tych ziem. Zagarniania kolejnych terytoriów, pozbawiania Indian ich tożsamości, kultury i zwyczajów.

Na zachodzące zmiany patrzymy oczami Paha Sapy, Indianina, który dzięki swojemu darowi dostrzega nie tylko smutną dla jego ludu wizję przyszłości, ale i poczuwa się w obowiązku, by jej zapobiec. Towarzyszymy mu w drodze jego życia począwszy od czasu, gdy jako chłopiec uczestniczący w bitwie zostaje opanowany przez ducha generała Custera, a skończywszy na przyglądaniu się procesowi realizacji jednej z najbardziej spektakularnych rzeźb w skale Mount Rushmore.

W opowieści prowadzonej dość niespiesznie, z wieloma retrospekcjami i przemyśleniami głównego bohatera zmierzamy do konfrontacji, do tego jednego momentu, na który Paha Sapa czekał całe życie. Czy właściwie zinterpretował swą wizję z dzieciństwa o czterech niszczących wszystko olbrzymach?

Na tę powieść można patrzeć pod różnymi kątami i jak światło przechodzące przez pryzmat będzie mienić się wieloma barwami. Bo otrzymujemy historię nie tylko człowieka, ale i jego ludu, który krzywdził i był krzywdzony. Wchodzimy głęboko w świat wierzeń i rytuałów rdzennych mieszkańców Ameryki, ale też dostrzegamy perspektywę osadników za sprawą przemawiającego do Paha Sapy ducha generała Custera. Powstająca rzeźba twarzy czterech prezydentów dla jednych jest powodem do dumy, dla innych zbezczeszczeniem ich świętych miejsc.

To powieść niebywale melancholijna o nieuchronności tego, co nadchodzi, o życiu, w które wpisana jest strata - tożsamości, poczucia przynależności, rodziny. Ukazująca niezmienność ludzkiej natury mimo upływu tysięcy lat, ale i światełko nadziei. Czy płonnej?

Lubicie twórczość Dana Simmonsa? Ja bardzo cenię sobie jego książki, dlatego gdy tylko zobaczyłam, że @wydawnictwo_vesper wypuszcza "Czarne Góry" wiedziałam, że muszę to przeczytać! Autor nieźle mnie jednak zaskoczył, serwując historię kompletnie inną niż dotychczasowe. Czy było to zaskoczenie na plus? O tym za chwilę.

Głównym bohaterem książki jest Paha Sapa - Indianin ze szczepu Siuksów. Jest on przekonany, że gdy był małym chłopcem, opętał go duch generała Custera. Wierzenia mówią, że duch ten ma być z nim do czasu, aż Paha Sapa pozwoli mu odejść. Pewnego razu Indianin doznaje przerażającej wizji, z której dowiaduje się o przyszłych losach swego ludu. Aby nie dopuścić do tragedii postanawia raz na zawsze pozbyć się nawiedzającego go ducha. Wybiera najbardziej według niego odpowiedni moment - dzień odsłonięcia przez Franklina Delano Roosevelta rzeźby jednej z czterech głów amerykańskich prezydentów na górze Rushmore.

Tak jak pisałam wyżej, Simmons zaskoczył mnie, ponieważ napisał coś kompletnie innego niż dotychczas. I choć z początku miałam niemałe trudności z wciągnięciem się w tę historię, to po pewnym czasie przepadłam w niej całkowicie. Jest to książka trudna, wymagająca pełnego skupienia, w której nie znajdziemy rwącej na złamanie karku akcji ani przerażających momentów rodem z horroru. Jest to opowieść posiadająca bardzo rozbudowaną warstwę obyczajową, mocno skupiająca się na historii Ameryki i jej rdzennych mieszkańców, pełna filozoficznych dywagacji oraz budzących grozę i odrazę opisów krwawych bitew, wybijania plemion przez bezwzględnych żołnierzy czy okrutnego skalpowania przez Indian. Całą tę historię poznajemy z perspektywy Paha Sapy, ale też jego wroga, generała Custera.

"Czarne Góry" to napisana z wielkim polotem, bardzo wartościowa i mądra książka. To opowieść, która przeraża, ale też smuci, wzrusza i zmusza do głębokich przemyśleń. Gorąco polecam

"Nawet Bóg nie może istnieć, kiedy znikną jego wszyscy wyznawcy, a wszystkie sekretne pieśni zostaną zapomniane. (...) Lud, który nie ma władzy, nie jest ludem."

Poznajcie Paha Sapę, Siuksa, który już od najmłodszych lat doświadcza tajemniczych wizji tego, co spotka jego i jego lud w przyszłości. Indianin snuje swoją opowieść o tym, jak w wieku zaledwie kilku lat został opętany przez ducha umierającego generała Georga Armstronga Custera. Pewnego dnia doznaje przerażającej wizji tego, co spotka jego lud i całą okolicę. Paha Sapa postanawia całe swoje życie podporządkować przerażającej wizji. Według niego sposobem na niedopuszczenie do tego, co w niej dostrzegł oraz pożegnanie się na stałe z dręczącym go stale duchem Custera, będzie śmierć Paha Sapy. Postanawia, że stanie się to w dniu kiedy prezydent Stanów Zjednoczonych, Franklin Delano Roosevelt przybędzie na uroczystość odsłonięcia popiersia Jeffersona na Górze Rushmore.

Dan Simmons zabiera nas na wycieczkę do połowy XIX wieku, do czasów krwawych bitew pomiędzy osadnikami, a rdzennymi mieszkańcami Ameryki. Jakie są "Czarne Góry"? Jaka to książka? Przede wszystkim przejmująco smutna! Czytając ją niejednokrotnie będziemy przerażeni losem indiańskich wojowników, a nawet ich kobiet i dzieci. Niejednokrotnie będziemy łapali się za głowy i zastanawiali jak mogło do takich rzeczy dochodzić. Bestialskie i przypominające krwawe opisy rodem z horrorów bitwy będą w tej książce na porządku dziennym. Z jednej strony mamy żołnierzy, którzy wybijają całe plemiona, z drugiej równie brutalnych indian, którzy skalpują i siekają swoje ofiary jak leci, z jeszcze innej strony dociera do nas przerażający odgłos padających od gradu strzał koni i wybijanych zwierząt. Podobnie jak w cytacie powyżej - nawet Bóg nie wytrzyma próby czasu, jeśli znikną wszyscy jego wyznawcy oraz śpiewane przez nich pieści. Tak samo z rdzennymi mieszkańcami Ameryki - ich kultura nie przetrwa, kiedy osoby ją piastujące zostaną wybite, a Ci którzy przeżyją zostaną zamknięci w rezerwatach i na dobrą sprawę ograbieni ze swojego kultu. Dan Simmons przedstawia nam przerażającą wizję tego, co tak naprawdę spotkać może dosłownie każdy lud!

Poznajemy niezwykle smutną historię Paha Sapy, Siuksa, który stracił wszystko to, co miało dla niego jakiekolwiek znaczenie. Stracił rodziców, opiekuna, a następnie ukochaną żonę i syna. Jego matka zmarła przy porodzie, ojciec i opiekun zginęli w walce... Następnie przyszedł czas na żonę. Największym ciosem dla Paha Sapy była jednak śmierć syna, który poświęcił karierę na najlepszych uczelniach Ameryki, by zaciągnąć się do wojska i walczyć o "swój kraj", który dla Paha Sapy nigdy nie był i nie będzie jego krajem. Jego kraj został mu dawno temu odebrany razem z całą kulturą i kultem. Zostało mu również odebrane miejsce kultu każdego z jego ludu. Święte miejsce rdzennych mieszkańców Ameryki aktualnie przerabiane jest na popiersia kolejnych prezydentów. Wyobraźcie sobie ból Paha Sapy kiedy święte dla niego miejsce musi codziennie po kawałku wysadzać dynamitem, by pewien sławny rzeźbiarz przerabiał je na popiersia prezydentów Stanów Zjednoczonych. Popiersia, która dla jednych są symbolem wyzwolenia i niezależności, dla Paha Sapy są symbolem podległości i utraty wszystkiego tego, co było dla niego najważniejsze.

Dan Simmons w historię Paha Sapy wplata opowieść wysnutą z perspektywy generała Custera. Z jednej strony poznajemy całą historię przedstawioną przez Paha Sapę, a z drugiej przez generała, który dla Czarnych Gór był najeźdźcą. Dan Simmons nie raz już mnie zaskoczył! Nie inaczej było w przypadku rozdziałów, które zostały napisane z perspektywy Custera! Chyba w żadnej innej książce autor nie wypowiadał się tak poetycko o zbliżeni męsko-damskim! Tutaj Pan Simmons przeszedł samego siebie i w kilku miejscach miałem wrażenie, że czytam erotyk wyjęty żywcem z XIX wieku!

Podczas lektury trafiałem na fragmenty bardzo mocno przykuwające uwagę, również na fragmenty bardzo rozczulające i wzruszające, które niejednego na pewno złapią mocniej za serce. Trafiałem również na fragmenty, których równie dobrze mogło w tej książce nie być. Momenty bardzo mocno i bezsensownie rozciągane, przegadane i po prostu miałkie i nudne! Było w "Czarnych Górach" kilka fragmentów, które bardzo mocno chciałem mieć jak najszybciej za sobą, bo zwyczajnie zaczynałem nad tą książką zasypiać. Całe szczęście autor co pewien czas systematycznie zarzucał mnie kolejnymi fragmentami, które potrafiły bardzo mocno przyciągnąć moją uwagę i ponownie zainteresować lekturą.

"Czarne Góry" to historia przejmująco smutna! Opowieść jakiej do tej pory spod pióra świetnego Simmona nie otrzymałem. Autor systematycznie zaskakuje mnie rozmachem z jakim są napisane jego powieści oraz pięknym słownictwem jakim się posługuje. Tutaj oczywiście tych aspektów nie zabrakło. Powieść jest lekturą całkiem innej kategorii niż niedościgniony do tej pory "Terror". Jest całkiem z innej beczki niż bardzo dobra "Abominacja". Ani trochę nie przypomina atmosfery brudu i szarości jaką autor zaserwował nam w świetnej "Pieśni bogini Kali". "Czarne Góry" bardzo mocno odtają również od bardzo klasycznej "Piątki kier", mimo tego, że również w tej powieści spotykamy na moment bohaterów "Piatki...". "Czarne Góry" mają niewątpliwie swój urok i charakter! Potrafią smucić, wzruszać i przerażać. Minusem tej powieści są jedynie fragmenty mocno przegadane, w których mało co się dzieje, brakuje akcji, przykucia naszej uwagi. Autor momentami bardzo mocno spuszczał z tonu, a my czytając tę książkę jedynie odliczamy kiedy te momenty miną. Całe szczęście po nich powieść wraca na swoje tory i dalej toczy się tak, jak należy.

Powieść Dana Simmonsa bardzo mocno odwołuje się do kultury Indian, do wizji ich świata i tego w jaki sposób go pojmują. Autor zabiera nas do burzliwego okresu Ameryki i zestawia ze sobą dwa bardzo odmienne światy. "Czarne Góry" są powieścią niezwykle mądrą i wartościową!

Jeżeli szukasz wartkiej akcji i zapierających dech w piersi efektów odłóż tę książkę na później. Jeżeli przekonuje Cię wolniejsze tempo i bardzo mocno rozwinięta warstwa obyczajowa to "Czarne Góry" będą dla Ciebie strzałem w dziesiątkę.