Gniazdo

Choć o przemocy w związkach napisano już sporo, to ciągle jednak ta, w której nie pięści, a słowa są narzędziem krzywdy, jest trudna do zobrazowania i wyobrażenia, nie tylko postronnym, ale i tak naprawdę samej ofierze. I o tym w swoim debiucie pisze Roisin O’Donnell pt. “Gniazdo”. To historia Ciary, która po sześciu latach związku odchodzi od męża wraz z dwójką małych dzieci. Robiła to już nieraz, ale teraz coś uległo zmianie - to nowa ciąża, nowe życie, kolejne, które powinna chronić. A zdecydowanie łatwiej będzie to robić z dala od znęcającego się nad nią psychicznie męża. Tylko problem jest taki, że gdy przemocy nie widać, nie ma na nią dowodów w postaci urazów czy zdjęć, szybko w pamięci może się zatrzeć, szybko może pojawić się pytanie: a co, jeśli to wszystko tylko mi się wydawało? Autorka doskonale oddaje kwestie psychologiczne takiej sytuacji, zapoznaje czytelnika w krótkich prostych słowach z głębią niepewności, jaka się z tym wiąże. W końcu jak po latach mieszania w głowie odzyskać swój myśli, oddzielić je, od tych tam zasianych? Zresztą jak w ogóle zająć się problemem rozrastającym się w głowie, kiedy trzeba zatroszczyć się o logistyczną stronę rozstania - brak środków do życia, brak dachu nad głową. I tu w tle mocno zaznacza się problem, z jakim boryka się Irlandia, kryzys mieszkaniowy, który dosięga ogromną liczbę osób. Tak, jak i wszystko w tej powieści, autorka i ten problem oddaje bardzo realistycznie, biurokracja, papierki, wnioski - ten aspekt powieści przypominał mi trochę “Sprzątaczkę” Stephanie Land. O’Donnell jednak opowiada swoją historię całkiem inaczej, u niej problemy społeczne są tłem, a psychologiczne zagmatwanie celem, dzięki któremu czytelnik może poczuć wagę i trud wytrwania w takiej decyzji. Ważna, poruszająca proza, która dzięki prostocie stylu, nie przesłania tego, co naprawdę w niej istotne.

Gdy myślimy o przemocy, przed oczami stają nam zazwyczaj siniaki czy rany. Ale istnieje też inna odmiana piekła - ta ukryta, psychiczna i emocjonalna. Przemoc w „białych rękawiczkach”, którą tak trudno udowodnić komuś, kto na zewnątrz wzbudza powszechny szacunek. Przez nią ofiara sama zaczyna wątpić w swój osąd: „Może wyolbrzymiam? Może to ze mną jest coś nie tak?”. Permanentny strach paraliżuje przed działaniem, a gdy już zapadnie decyzja o desperackiej ucieczce, pojawia się pytanie: co dalej?

O tym właśnie jest „Gniazdo”, poruszający i niezwykle istotny debiut Roisin O’Donnell, nagradzanej irlandzkiej autorki. To historia boleśnie realna, dotykająca problemu przemocy domowej i kryzysu bezdomności.

Wyobraźcie sobie, że uciekacie z domu tak, jak stoicie. Tak właśnie robi Ciara. Zabiera dwie córeczki i rusza w nieznane ulicami Dublina, uciekając od męża, Ryana. Nie ma pieniędzy ani planu, a paszporty dzieci zostały zablokowane, bo mąż zadbał o to, by nie mogła wyjechać do matki za granicę. Kobieta i dzieci stają się bezdomne, bezradne wobec urzędniczej machiny, która wydaje się nieczuła na ich dramat.

To, co w tej książce uderza najbardziej, to portret ofiary poddanej totalnej kontroli. Ryan to mistrz manipulacji. Potrafi sprawić, że Ciara z każdego drobiazgu musi się tłumaczyć i każdą winę bierze na siebie. Jest skołowana i dręczą ją wyrzuty sumienia. Bo przecież czy zły człowiek ratowałby z takim oddaniem srocze pisklęta? No i przecież córki tak bardzo go kochają.

Podczas czytania czułam na zmianę złość, bezsilność i ogromne wzruszenie. Przerażenie budziła we mnie niemoc systemu, który zostawia ofiary samym sobie, oraz absurdalność niektórych sądowych decyzji. Z kolei walka bohaterki to autentyczny powód do dumy. „Gniazdo” pokazuje jednak, że bez wsparcia ta walka byłaby z góry przegrana. Potrzeba rodziny i osób, które przeszły przez podobne piekło, by uświadomić, że może się udać, że „to nie Twoja wina”. Bo to powieść nie tylko o strachu, ale przede wszystkim o odwadze, by odrodzić się i zbudować życie na własnych zasadach.

Nie jest to lekka historia do kawy, ale jedna z tych pozycji, które po prostu trzeba przeczytać, by lepiej rozumieć mechanizmy, które mogą dziać się tuż za ścianą u naszych sąsiadów.