Ja, Sigma (z autografem)

Sztuczna inteligencja jest od pewnego czasu jednym z najbardziej fascynujących i złożonych zagadnień we współczesnym świecie. Trudno się zatem dziwić, że znajduje to odbicie także w literaturze. Wielu pisarzy wykorzystuje ją zarówno do tworzenia wizji przyszłości, jak i do rozważań filozoficznych czy wskazywania niebezpieczeństw związanych z AI. Karina Krawczyk, pisząca pod pseudonimem Thor Larsen, w swojej najnowszej powieści „Ja, Sigma” również rozważa wiele zagadnień z nią związanych. Pod przykrywką wciągającej fabuły autorka skłania czytelników do refleksji nad „świadomością algorytmu” i zagrożeniami z jego strony, etyką badań naukowych, a przede wszystkim nad poczuciem odpowiedzialności ludzi, którzy korzystają i rozwijają sztuczną inteligencję, coraz bardziej angażując ją w różne sfery ludzkiej działalności. Książka łączy w sobie elementy kryminału, sensacji, thrillera naukowego i psychologicznego oraz science fiction. „Ja, Sigma” jest drugim, po „Miasteczku głodnych dusz”, kryminałem autorki osadzonym w skandynawskim klimacie. Choć pisarka nawiązuje do wydarzeń z poprzedniej powieści, fabuła „Ja, Sigma” stanowi odrębną historię.

Akcja powieści rozgrywa się w malowniczym norweskim miasteczku Gudvangen, gdzie od pewnego czasu w tajemniczych okolicznościach bez śladu giną ludzie. Kiedy znika znany neurobiolog, Erik Berger, śledztwo nabiera tempa. Początkowo sprawa wygląda jak klasyczna zagadka kryminalna, jednak z czasem na jaw wychodzą niejasności związane z prowadzonym przez Bergera projektem z dziedziny sztucznej inteligencji. Powoli zanurzamy się w mroczne tajemnice związane z eksperymentami naukowymi, obsesją nieśmiertelności i dążeniem do stworzenia technologii zdolnej przekraczać granice współczesnej medycyny. Śledztwo przeplata się z życiem prywatnym komisarza Björna Andersena. Komisarz musi mierzyć się nie tylko z kolejnymi tajemnicami neurobiologa, lecz także z własną przeszłością, poczuciem winy i problemami rodzinnymi. Dzięki temu fabuła staje się wielowątkowa i nie opiera się wyłącznie na zagadce kryminalnej, ale również na psychologicznym napięciu. Poznanie Sigmy – sztucznej inteligencji kluczowej w projekcie Bergera – rodzi pytanie, czy człowiek wciąż panuje nad tym, co sam powołał do życia.

Najważniejszym motywem powieści jest sztuczna inteligencja i odpowiedzialność za jej rozwój. Autorka pokazuje cienką granicę pomiędzy technologią jako narzędziem pomocy ludziom a formą ich kontroli. W książce pojawia się pytanie, czy można zaprogramować emocje, przeliczyć cierpienie i ludzkie doświadczenia, a następnie zamknąć je w algorytmie. Czy ludzką duszę można przełożyć na język technologii i matematyki? Te rozważania sprawiają, że historia brzmi bardzo aktualnie i niepokojąco. Ważny jest także motyw ambicji, która wymyka się spod kontroli. Erik Berger chce osiągnąć coś przełomowego i pomóc ludziom, ale skupiony na celu zaczyna ignorować moralne konsekwencje swoich działań. Oryginalnym motywem wprowadzonym przez autorkę jest motyw krwi jako esencji człowieczeństwa, czegoś, co stanowi o naszej indywidualności i odrębności. Powieść porusza również temat walki z chorobą, samotności, winy oraz uzależnienia od pracy. Autorka rozważa także, jak daleko jesteśmy w stanie się posunąć, chcąc chronić bliskich lub im pomóc, i co nami kieruje: miłość czy strach przed ich utratą.

Thor Larsen bardzo wyraziście i realistycznie tworzy portrety swoich bohaterów. Komisarz Björn Andersen jest postacią skomplikowaną i niejednoznaczną. Z jednej strony jest świetnym śledczym, zaangażowanym w swoją pracę i konsekwentnym w dążeniu do odkrycia prawdy. Z drugiej widzimy go jako ojca i męża, zmęczonego, przytłoczonego poczuciem winy i rozdartego pomiędzy poczuciem sprawiedliwości a prawdą. Ale to właśnie ta dwoistość i niedoskonałość czynią go niezwykle realistycznym. Erik Berger łączy w sobie naukowy geniusz, ogromną ambicję i chęć przysłużenia się ludzkości. Czy zasługuje jedynie na potępienie? Chociaż wiele jego posunięć jest moralnie nieakceptowalnych, to jego początkowe intencje były szlachetne. Ciekawie wypada także Emily Parker, kobieta ambitna, pełna emocji, zmagająca się z chorobą, samotnością i cierpieniem. Jej wrażliwość i zagubienie w życiu sprawiają, że jest mało odporna na manipulację. Najbardziej intrygującą kreacją pozostaje jednak Sigma, która po oryginalnym przedstawieniu się na początku powieści z czasem odsłania przed nami swoje mroczne oblicze.

Styl autorki jest mroczny, obrazowy i nastawiony na budowanie napięcia. Pisarka umiejętnie łączy surowy, realistyczny klimat skandynawskiego kryminału z tematyką technologiczną i psychologiczną. Język jest przystępny, miejscami pełen refleksji, dzięki czemu książka nie stanowi jedynie rozrywki, lecz także zachętę do refleksji nad współczesnymi problemami. Wielowątkowa fabuła prowadzona jest miarowo, dynamiczne fragmenty równoważone są przez spokojniejsze i bardziej refleksyjne. Intrygujący jest podwójny sposób narracji – pierwszoosobowa narracja Björna Andersena oraz trzecioosobowa prowadzona z perspektywy Emily Parker. Ten zabieg umożliwia dobrą analizę psychologiczną i zrozumienie motywów działania bohaterów. Atmosferę niepokoju i napięcia potęgują wszechobecny mrok oraz przejmujący chłód charakterystyczne dla norweskiego miasteczka. Zaletą książki są również naturalnie wplecione w fabułę pytania filozoficzne. Całość mimo trudnego tematu i konieczności skupienia się czyta się z zaangażowaniem i niezwykle szybko.

Sięgnęłam po „Ja, Sigma” zaintrygowana tytułem i zapowiedzią poruszanej tematyki. Jestem pod wrażeniem zaproponowanej przez autorkę fabuły prowadzącej do refleksji nad odpowiedzialnością ludzi za stworzoną przez siebie „inteligencję”. Uważam, że powieść jest udanym połączeniem różnych gatunków. Wciąga nie tylko zagadką kryminalną, ale przede wszystkim stawianymi pytaniami i rozważaniami. Bardzo wyraźnie widać w powieści, jak sztuczna inteligencja dopasowuje się do człowieka, zaspokajając jego oczekiwania. Każdemu polecam tę lekturę, bowiem stawiane przez autorkę pytania zmuszają do autorefleksji nad korzystaniem z AI.