Jaskółki. Powieść o kobietach mody PRL-u

„Za PRL-u Diabeł ubierał się u Graboletty” .Jadwiga Grabowska, bo o niej mowa, była dyrektorem Mody Polskiej, czyli polskiego przedsiębiorstwa państwowego, założonego w 1958 roku. Dzięki niej Modzie udało się wybić i na europejskich rynkach, bywali nawet na pokazach w Paryżu, nie stopowani przez partyjnych oficjeli - Graboletta miała bowiem wszystkich w małym palcu, głównie za sprawą żon i kochanek, które przecież musiały dobrze wyglądać… Była utalentowaną projektantką, szefową trzymająca nad wszystkim pieczę - to do niej zawsze należało ostatnie słowo. Nie znosiła krytyki, ani tego, że ktoś mógłby być lepszy od niej, więc gdy w Modzie pojawiła się nowa projektantka - Helena Bohle-Szacka, która próbowała otworzyć przedsiębiorstwo na nowoczesność, dodać jej nieco świeżości i ducha młodości… zrobiło się gorąco… Wszak królowa jest tylko jedna! .Najnowsza powieść Katarzyny Drogi - „Jaskółki. Powieść o kobietach mody PRL-u” to majstersztyk! Przy jej lekturze bawiłam się bowiem lepiej, niż przy wspomnianym „Diable ubierającym się u Prady” i zapewne gdyby doszło do jej sfilmowania, okazałaby się hitem! .Mamy tutaj opowieść o Wielkiej Modzie, o próbach jej tworzenia w szarej rzeczywistości PRL-u. Jednakże całym „sercem” tej historii są bohaterowie. To oni nadają jej ton. Ich przeżycia, także i wojenne historie, które mają za sobą, to wszystko sprawia, że przy lekturze czułam się tak, jakbym sama uczestniczyła w tych wydarzeniach. A działo się dużo i nie tylko w sferze ówczesnego świata mody, którym to rządziła polityka, ale też i wszelkie układy i układziki. Znalazło się i miejsce na przyjaźń, a nawet i miłość. .Ta beletryzowana historia powstania Mody Polskiej to lektura obowiązkowa dla każdej szanującej się fashionistki! A nawet jeśli się nią nie czujesz, to i tak powinnaś ją przeczytać! - gwarantuje, że świetnie spędzisz przy niej czas!

"Dyktatorkami w modzie, jak światem, są i będą cztery pory roku", ale to niezwykłe kobiety, kreatorki mody projektowały ubrania, które łączyły elegancję z praktycznością, wprowadzały nowoczesne wzory i fasony do codziennej garderoby, a jednocześnie nadawały jej powiew światowych trendów, dzięki którym Polki mogły poczuć się modnie, mimo ograniczeń PRL-u. Właśnie o nich przypomina Katarzyna Droga w swojej najnowszej powieści "Jaskółki. Powieść o kobietach mody w PRL-u".

Inspiracją do napisania książki stały się dawne numery magazynu "Ty i Ja", które w latach 60 pobudzały wyobraźnię autorki oraz tysięcy dziewcząt i kobiet, tak jak mnie w latach 90 zachwycały niemieckie katalogi.

„Jaskółki” zabierają czytelnika w niezwykłą podróż po świecie polskiej mody XX wieku, prowadząc go m.in. przez Warszawę, Łódź, pierwszy festiwal w Opolu czy Paryż i Berlin lat sześćdziesiątych. Poznajemy życie projektantek, modelek i artystów, a bogate w detale opisy pozwalają niemal usłyszeć stukot maszyn krawieckich i poczuć atmosferę eleganckich pokazów mody, które dawały ludziom namiastkę wielkiego świata, i jak prawdziwe jaskółki zwiastowały „wiosnę” nowych trendów. Pomimo szarej codzienności epoki, książka tętni kolorem, energią, kreatywnością i pasją. Już od pierwszych stron czytelnik zostaje wciągnięty w fascynujący świat wydarzeń, uczuć i doświadczeń bohaterek. Spotkanie legendarnych postaci: inicjatorki założenia firmy Moda Polska - Jadwigi Grabowskiej i Heleny Bohne - Szackiej, wcześniejszej kierowniczki Domu Mody Telimena, to nie tylko zderzenie osobowości, ale także symboliczna walka o to, jak ma wyglądać polska moda – zakorzeniona w tradycji czy otwarta na światowe trendy.

Bohaterki są wyraziste, pełne ambicji, pasji, wyróżniają się silnym charakterem i złożonością osobowości. Grabowska jest zdecydowana, wymagająca, budzi respekt, ale i podziw, najcenniejsze są dla niej kontakty, które budują jej pozycję i wpływy, natomiast Helena Bohle-Szacka to osoba charyzmatyczna, niezależna, wprowadza powiew świeżości i nowoczesności. Obok nich pojawia się plejada postaci, m.in.: Kaja Mirecka, Jerzy Antkowiak, Barbara Hoff, Grażyna Hasse, Wioletta Villas, Halina Kunicka, Urszula Dudziak, Ewa Demarczyk, Helena Rubinstein czy Yves Saint Laurent. Droga umiejętnie wplata też fikcyjnych bohaterów, Jowitę, Marcina i Tytusa, których historie zrodziły się z losów modelek, fotografów i studentów lat 60, czyli pokolenia, które chciało żyć inaczej niż rodzice, wolne od wojennych traum, spragnione swobody, buntującego się wobec sztywnych zasad i konserwatywnych wartości, pragnącego zrealizować swoje marzenia. Dla mnie osobiście szczególnie ważne było pojawienie się w książce Xymeny Zaniewskiej, którą pamiętam z telewizyjnego programu "Stawka większa niż szycie", ponieważ to ona zainspirowała mnie, gdy musiałam wybrać szkołę po nieudanej próbie dostania się na wymarzony kierunek. „Jaskółki” pokazują, że moda to coś więcej niż ubrania. To język epoki, odbicie historii, symbol przemian, przestrzeń wolności, sposób na przekraczanie granic, łączenie pokoleń i inspiracja do działania. Od tej książki trudno się oderwać. To pozycja obowiązkowa dla każdego, kto kocha modę, historię i silne kobiece postaci, kto chciałby poczuć ducha tamtej epoki, bądź wrócić wspomnieniami do dawnych lat. Mam nadzieję, że autorka nie poprzestanie na tym tomie i kontynując swoją opowieść o historii i ludziach mody XX wieku, uczyni z Xymeny Zaniewskiej bohaterkę pierwszoplanową. Bez wątpienia to jedna z książek, które w tym roku zrobiły na mnie największe wrażenie.

Współcześnie jak i w przeszłości kobiety pragnęły być modne. Oczywiście moda ulega zmianie, ewoluuje, przybiera różne formy, a w czasach gdy szarość i nijakość była wszechogarniająca, wydawała się oddechem świeżości.

„Jaskółki” to bardzo dobra, sfabularyzowana historia Jadwigi Grabowskiej - założycielki i dyrektorki Mody Polskiej. W książce ukazana została jako silna i despotyczna wręcz osoba, która w świecie nastawionym na krzewienie narodu w duchu socjalizmu pragnęła dla kobiet czegoś więcej. Oczywiście wiele rzeczy było spod lady, kosmetyki i rajstopy przemycane z Zachodu, także musiała wykazać się sprytem i kooperatywnością. Jednak jak wszędzie przy wysokich stanowiskach - wyścig szczurów trwał i trwa, a stare wypierane jest przez nowe, młode i świeże.

Na uwagę zasługuje klimat PRL-u, którym przesiąknięta jest książka. Pani Katarzyna Droga oddała atmosferę komunistycznego kraju, zaopatrywania Władzy Ludowej, wszędobylską propagandrę. Mentalność prostych ludzi, ten bimberek lejący się wszędzie… majstersztyk