Obca agentka

W ostatnim okresie wpadły w moje ręce książki od opracowania historycznego, przez reportaż, po powieść dotyczące NRD. To „wpadnięcie” nie jest dziełem przypadku, ale świadomego wyboru. Dlatego też z wielką ciekawością sięgnąłem po „Obcą agentkę” Titusa Müllera przygotowaną przez Skarpę Warszawską. Cieszę się, że nie zawiodłem się przy lekturze tej książki. Jej autorem jest niemiecki pisarz, który w momencie rozbiórki Muru Berlińskiego miał 12 lat. Nie jest więc obciążony życiem w rzeczywistości dwóch Niemiec.

„Obca agentka” to bardzo adekwatny tytuł, bo Ria, Niemka z poplątanym życiem rodzinnym, właściwie sama nie wie, czy jest ich – czyli BND, czy może ich – czyli KGB. Splot różnych sytuacji powoduje, że to, co było jasne, czyli chęć pomszczenia swojego ojca zakatowanego przez Stasi, tak do końca nie jest już jasne. No bo by spotkać się z siostrą, z którą została rozdzielona przez Stasi, a potem ją uratować, musi zmienić swój front. Co jednak najważniejsze, na pierwszym planie zawsze jest rodzina, a nie ideologia. Ria szuka również córki, której chce wytłumaczyć swoje zachowanie wobec niej. Pokochała niemieckiego dziennikarza z Berlina Zachodniego, ale sama nie wie, czy jej dom jest we wschodniej, czy zachodniej części miasta. Co jest motywem tych rozterek, nie będę ujawniał, bo odbiorę przyjemność czytania.

Autor funduje nam opisy brawurowych akcji szpiegowskich, drobiazgowy opis szpiegowskiego sprzętu, szkolenia z umiejętności zachowania się w ekstremalnych sytuacjach. Ria zderza się w książce z wieloma osobami z jednej i drugiej strony zimnej wojny i musi sobie radzić, ale także podejmować życiowe decyzje. To wszystko dzieje się m.in. na tle ostatecznych decyzji w sprawie postawienia muru przez Ericha Honeckera. Pojawiają się opisy sytuacji, kiedy ludzie próbują zdążyć przed zamknięciem granicy, bo jakimś cudem dowiedzieli się o planach władz wschodnich Niemiec.

Książka wielu dylematów, podejmowania decyzji tych ostatecznych, czy życie ma sens, kiedy część najbliższych mieszka po drugiej stronie muru, jak próbować przerzucić ich do Berlina Zachodniego. Książka wielu zwrotów sytuacji. Ria staje się obiektem wielu manipulacji wynikających z błyskawicznie zmieniającej się sytuacji. Jest kobietą, która stoi na rozdrożu kilku dróg, przy których nie ma drogowskazu. A co gorsze, kiedy widzi tę drogę, nie rusza nią, by rozwiązać jeden z problemów, który zaprząta jej głowę. Koniec jest taki, jakby coś jeszcze miało się wydarzyć… Nie musi, ale fajnie by było, gdyby ciąg dalszy nastąpił.

"Obca agentka" – Titus Müller...

To nie jest zwykły thriller szpiegowski. "Obca agentka" uderza znacznie głębiej — w emocje, w pamięć i w poczucie utraconego bezpieczeństwa. Od pierwszych stron jako czytelnik zostałam wrzucona w świat, w którym dzieciństwo może zostać brutalnie przerwane jednym pukaniem do drzwi. Historia Rii boli, ponieważ jej trauma nie jest jedynie tłem fabularnym — przenika każdą jej decyzję, każdy lęk i każdą próbę zaufania drugiemu człowiekowi. To bohaterka, której nie da się łatwo zaszufladkować. Jest bardzo ludzka — poraniona, zagubiona, a jednocześnie zdeterminowana.

Intryga związana z wywiadem i zbliżającą się budową Muru Berlińskiego trzyma w napięciu, ale to nie ona zostaje w pamięci najdłużej. Znacznie silniejsze jest poczucie osaczenia — wizja świata, w którym nie można nikomu ufać, a każdy wybór może okazać się zdradą. Ria funkcjonuje „między światami” i właśnie to wewnętrzne rozdarcie stanowi serce tej historii. Czy zdradza system, czy walczy o sprawiedliwość? Czy kieruje nią moralność, czy pragnienie zemsty? Autor nie daje nam prostych odpowiedzi.

Książka porusza również coś bardzo uniwersalnego: pokazuje, jak potężny wpływ na jednostkę ma historia i system polityczny. Totalitaryzm nie jest tu abstrakcyjnym pojęciem, lecz realną siłą niszczącą życie — rozbijającą rodziny, odbierającą dzieciństwo i zmuszającą ludzi do funkcjonowania w ciągłym strachu.

Finał zostawił mnie z refleksją i lekkim ciężarem na sercu — przypomnieniem, że nie wszystko da się naprawić, a przeszłość nie znika tylko dlatego, że bardzo byśmy tego chcieli. "Obca agentka" to książka, którą bardzo się przeżywa, to opowieść o bólu, trudnych wyborach i cenie wolności, a także o tym, że najważniejsze i najtrudniejsze konflikty często rozgrywają się nie między państwami, lecz wewnątrz człowieka. Polecam