Widzę, że interesuje cię ciemność

Mam poważny problem z „Widzę, że interesuje cię ciemność” Illariona Pawliuka. Polega on na tym, że nie sposób opowiedzieć o książce tak, by oddać jej esencję w zaledwie kilku zdaniach! Ilość warstw, metafor, symboli, motywów, wątków, nawiązań, jakie w tej jednej powieści autor zawarł, jest tak ogromna, że po przeczytaniu książki miałam (i nadal mam) chęć zacząć lekturę od początku - i to nie dlatego, że czegoś nie zrozumiałam, bo historia układa się zaskakująco jasno, gdy już pozna się jej finał, a dlatego, że czuję, że tak wiele detali przy pierwszym czytaniu przegapiłam! A każdy jeden to prawdziwa perełka, która dopełnia ten skomplikowany, pozornie bardzo abstrakcyjny świat, który powstał w głowie autora. Bo choć historia zaczyna się jak dość typowy kryminał, to bardzo szybko typowości się pozbywa. Już na pierwszych stronach dostrzec można pierwsze sygnały, że będziemy kierować się raczej w stronę tego, co dla zwyczajnego człowieka niepojęte - wydarzenia, postacie i ich zachowania będą dziwne, będą odbiegać od normalności, będą bardzo alegoryczne. Będzie w nich słychać echa takich dzieł jak „Twin Peaks”, „Lśnienie”, „Alicja w Krainie Czarów”, „Mistrz i Małgorzata”, będzie miks znaczeń religijnych i mitologicznych. Kryminał bardzo szybko staje się po prostu bańką, w której zamyka się ten duszny, czarno-biały, pełen dźwięków, smaków i emocji świat. Świat, w którym każda z postaci ma coś złego na sumieniu, ale gorsze jest to, jak mocno stara się swój grzech ukryć. Autor pod lupę bierze ciemną stronę ludzkości, którą z taką uwagą maskuje każdy z nas i ubiera ją w powieść, która przypomina baśń. Baśń mroczną, duszną, baśń dla dorosłych, ale baśń. Bo w tym mroku jest też miejsce na przebłysk nadziei, który pozwala nie tracić wiary w szczęśliwe zakończenie.

Kryminały i thrillery to moje ulubione gatunki i przeczytałam ich naprawdę sporo, ale powieść „Widzę, że interesuje cię ciemność” Illariona Pawliuka po prostu zwaliła mnie z nóg i pozostawiła z poczuciem przylegającego do skóry lepkiego mroku, którego nie potrafię z siebie strząsnąć.

Według Nietzschego „gdy długo spoglądasz w otchłań, otchłań również spogląda w ciebie”, a ja przez kilka ostatnich wieczorów zanurzałam się coraz głębiej w mroczny, ciężki i hipnotyzujący klimat Busłowego Sadu. Bo to nie jest lekka powieść na jeden wieczór i choć krótkie rozdziały kuszą, by czytać dalej i dalej, to książka wymaga skupienia, by wyłuskać z niej całą mroczną kwintesencję.

Główny bohater, Andrij Hajster, jest psychologiem policyjnym, który trafia do odciętej od świata, zasypanej śniegiem mieściny. Mężczyzna przywozi ze sobą bagaż świeżych i tych dawnych traum, ogromne poczucie straty i jeszcze większe — winy. Ma pomóc jako konsultant w śledztwie dotyczącym seryjnego mordercy, Bestii, oraz odnaleźć zaginioną Nadię, niezwykłą sześcioletnią dziewczynkę.

I na tym dość standardowym dla każdego kryminału wstępie kończy się przewidywalność, bo historia szybko skręca w stronę niepokojącej, wymykającej się prawom fizyki i logiki opowieści. Miałam wrażenie, że autor puścił wodze fantazji, nie przejmując się jakimikolwiek ograniczeniami, i fascynowało mnie to z każdą kolejną stroną coraz bardziej. Tu rzeczywistość zaczyna się zacierać, załamuje się czas, znikają wspomnienia, zdarzenia zapętlają się w niewytłumaczalny sposób, a obraz sytuacji staje się coraz bardziej mętny.

Na jaw wychodzą za to brudne sekrety i klaustrofobiczne tajemnice ukryte w katakumbach pod starą cukrownią. Mamy tu niewidomego barmana, hotel o wymownej nazwie „Lśnienie” i Bestię, która na zasadzie mimikry wtopiła się w lokalną społeczność. Co jest prawdą, a co iluzją? Gdzie kończy się śledztwo, a zaczyna metaforyczny sąd nad moralnością mieszkańców?

Busłowy Sad to miejsce przesiąknięte beznadzieją, niewytłumaczalnym złem i przerażającą obojętnością. Nikt tu nie szuka dziecka, nikt nie przejmuje się morderstwami. A Andrij, niczym Don Kichot, samotnie walczy z wiatrakami, próbując przekonać kogokolwiek do swoich racji. Z wszechobecnej bieli śniegu ostro odcina się gęsta ciemność. Nie znajdziecie tu sielskiego, brueglowskiego krajobrazu, zewsząd wypływa mrok.

To powieść utkana z kłamstw i przemilczeń, pełna fascynującej symboliki — od ptaków wyrywających się z ciała niczym dusze, po monety kładzione pod język, by przejść na „drugą stronę”. Zakończenie spina tę pozorną zawieruchę w wywołującą uśmiech, satysfakcjonującą całość. A tego uśmiechu, promyka nadziei przenikającego zdawać by się mogło nieprzeniknioną ciemność, nie spodziewałam się zupełnie!

Ta historia totalnie przeorała mi głowę, w najlepszym tego słowa znaczeniu! Dawno nic mnie tak nie oszołomiło i nie wciągnęło do swojej literackiej czarnej dziury. Wchodząc do Busłowego Sadu i Wy poczujecie się jak Alicja w krainie bardzo mrocznych czarów… Jeśli szukacie czegoś, co łamie wszelkie schematy i wymyka się logice, to bierzcie i czytajcie, nawet się nie zastanawiajcie.